halleluyeah

Başlangıç » Felsefe » Liberalizm ve Sosyalizmin Fikri Temelleri Üzerine

Liberalizm ve Sosyalizmin Fikri Temelleri Üzerine

Bu yazının temelini Enver Aysever’in Aykırı Sorular isimli programına çıkan Ufuk Uras’a borçluyum biraz aslında. İkilinin yaşadığı bir diyalog, beni bu kavramların temellerine dair düşünmeye itti. Programın tamamının, düşünce süreçleri açısından da güzel olacağını düşünüyorum, hem güncel siyaset, hem de siyaset felsefesi anlamında.[1]

E.A Aydınlanmacı olmayan bir sosyalist olabilir mi?

U.U Aydınlanma esas itibari ile liberalizmin, burjuvazinin anlam dünyasında olan bir kavram. Burjuvazinin anlam dünyasını, solun ve sosyalizmin anlam dünyası diye takdim etmek, zaten kendisi bir zihin karışıklığıdır.

E.A Bu bir aşkınlaşma sorunu değil mi? Burjuvazi ve Fransız Devrimi ardından, referansını aydınlanmadan almayan bir sosyalist olabilir mi?

U.U İşte bu yüzden bugün sosyalistler ve Marksistler yani bizler, aydınlanma değerlerini ve burjuvazinin dünyasını aşarak, eleştirerek, bir liberalizm eleştirisi yaparak solun anlam dünyasını kurduk. Yoksa biz de tarihsel süreci aynen tekrar edeceğiz derseniz, 21.yy’a gelinmiş, sürekli siz o tarihsel süreci bitiremez hale gelirsiniz.

Aydınlanma: 2. Bir sorun üzerine gereği kadar bilgi edinme, tenevvür.

Aydınlanma Çağı: Aydınlanma Çağı olarak adlandırılan tarihsel dönem, Aydınlanma felsefesinin 18. yüzyılda doğup benimsenmeye başladığı dönemdir. Batı toplumunda 17. ve 18. yüzyıllarda gelişen ve akılcı düşünceyi eski, geleneksel, değişmez kabul edilen varsayımlardan, ön yargılardan ve ideolojilerden özgürleştirmeyi ve yeni bilgiye yönelik kabulü geliştirmeyi amaçlayan düşünsel gelişimi kapsayan dönemi tanımlar.

Bu diyaloğun alt metnini iyi okumak gerekiyor. Öncelikle, kendi ifadesi ile Enver Aysever sosyalist. Enver Aysever’in soruyu sorarken sahip olduğu fikir anladığımız kadarıyla, aydınlanmacı bir algılama ile liberalizmin, burjuvazinin yenilmesi gerektiği. Tıpkı burjuvazinin ve Fransız Devrimi’nin başka bir düzen yarattığı gibi, aynı düzeni  eski, geleneksel, değişmez kabul edilen varsayımları eleştirerek sosyalizmin yaratması.

179558_enver-aysever

Ufuk Uras’ın burada izlediği yol değişik, temel hali ile karşı çıkılması bir entelektüel tarafından zor olan bir kavramı, sadece liberalizmin düşünce sınırları içerisinde olduğundan reddediyor. Sosyalizme taban yaratmak adına, liberalizmin algı ve dilini yıkmak için kendi çizgisinde paralel davrandığı bir kavramı yok sayıyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin Mustafa Kemal kültü yaratmasını çocuksu bulan Ufuk Uras’a bu yargı için gerekçelerini sorsak, muhtemelen bize Türkiye Cumhuriyeti’ni eski, geleneksel, değişmez kabul edilen varsayımlardan, ön yargılardan ve ideolojilerden özgürleştirme çabası güttüğünü söyleyecektir. Siyasetteki attığı yanlış adımları öğrenme süreci ve gelişim olarak addeden siyasetçiler, günümüzdeki temsili demokrasinin kirli ortamına göre, çok ihtiyaç duyduğumuz insanlar, Ufuk Uras gibi. Fakat kendi siyasi geçmişine bu gelişim sebebini sunabilen birinin, siyasi fikrinin gereği olarak aydınlanma ve Aydınlanma Çağı’nın temel sorgu değerlerini reddetmesi, samimi değil.

Enver Aysever’in aşkınlaşma ile sosyalizmin liberalizme üstün gelmesini kastettiğini düşünebiliriz. Bu zaten yukarıda söylediğimiz gibi, Enver Aysever’in aydınlanmacı sosyalist beklentisine uyuyor. Aynı zamanda aşkınlaşma kelimesi, liberalizmin, burjuvazinin ve Fransız Devrimi temeline kurulan düzenin süresini doldurması anlamında da düşünülebilir, belki bu anlamda kullanmadı, ama buraya yoğunlaşmak gerekiyor bir sebepten dolayı.

Aşkınlaşmayı, sürecini doldurmak altında da söylemiş olabileceğini düşünmemin bir sebebi var. Sosyalizmin fikri temellerinde, zamanı geldiğinde ve şartlar oluştuğunda liberalizmin (genel yorumu ile) devrimci işçiler tarafından yıkılacağı ve özel mülkiyet kavramının kalkarak, önce devletlerin sosyalizme, daha sonra da bu sistemin komünizme evrilmesi beklentisi var. Bu beklentiye baktığımız zaman sorunlu bir temel görürüz, sosyalizmin oluşması sürecinde çoğu zaman aradaki aşamaların değerlendirilmesi anlamsız kalır, zamanı geldiğinde sosyalizm zaten kurulacaktır, en doğru sistemin üretim araçlarının en ufak özel teşebbüsün elinden alındığı bir devlet olduğu, şüphesiz bir gerçektir. Bunun altındaki, kendinden ve sürece dair yorumundan aşırı emin altyapıyı görmek mümkün. Buradaki sorun şu, herhangi bir gelişmenin sosyalizmi yanlışlama imkanı yok. Sosyalizmin nedensel gerekçelerle yanlışlanabilmesi mümkün değil, ancak teorik tartışmalarla farklı bir noktaya varabilmek mümkün. Feodal yapıların bozulması ve burjuva devriminin yaşanması önemli değildir, sosyalizm öncesi yaşanması gereken bir süreçtir. Burjuva devriminin, ticaret faaliyetlerini akıl almaz bir seviyeye çıkartması, sosyalizme yönelecek bir tarihsel süreçte yaşanması gereken bir süreçtir. Sanayi Devrimi ile birlikte üretim araçlarının verim ve çeşitlilik kazanması sosyalizme neden olacak yaşanması gereken bir süreçtir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin başarısız olması, sosyalizm fikrine dair bir sorun değil, devrim sürecinde yaşanması gereken başarısız bir başlangıç adımıdır.

Liberalizm ile sosyalizmi fikri olarak karşılaştırmak çok yaygın olarak gördüğümüz ve yaptığımız bir şey fakat aralarındaki çok temel bir farkı kaçırıyoruz. Liberalizm, ekonomik anlamda incelediğimizde bir yöntem. Serbest piyasa ekonomisinin, çoğunluğun refahını sağlama ve mülkü verimli kullanma açısından başarılı olacağını öne süren siyaset felsefecileri ya da ekonomi profesörleri, bu fikri ortaya koyarken çok büyük ihtimal ile aşırı üretim hastalığı, kapitalizm, emperyalizm ya da ruhsal bunalımlar üzerine bir sonuca varacaklarını tahmin ederek ortaya koymadılar. Sosyalizm ise, liberalizm ve burjuvazi devriminin yıkılışı ile beraber kurulacağını kesin bir biçimde müjdeliyor, ama nasıl olacağı konusu o kadar muğlak ki, günümüzde bu inanılmaz çeşitli fraksiyonları görüyoruz. Hepsi de bu beklenen devrime yönelik, yöntem ve ipuçları koymaya çalışıyor.

Eğer liberalizmi Aydınlanma Çağı ile beraber değerlendirirsek, varılmak istenen sonuç daha iyiyi, daha doğruyu, daha özgürlükçüyü bulmak bundan sonrası tamamen tartışmalara bağımlı. Eğer serbest piyasa ekonomisi çalışmıyor olsaydı, liberalizmin düşünsel ayağı 17.yy’dan beri serbest piyasa ekonomisinin arkasında durmazdı, hatta liberteryen felsefelerin temel dağılım noktalarını incelersek, zaten şu hali üzerine de sayısız eleştiri bulunabilir liberal düşünce kanadından.

F2115410107_ufuk_uras

Uzun bir aradan sonra, Ufuk Uras’ın son söylediğine dönersek, sosyalist felsefenin oluşumu, tarihin bir fikrin, diğer fikre üstün gelmesi sürecine bağımlı bir şey değil, ve kendi anlam dünyasını daha farklı tanımlıyor. Açıklaması çok yerinde Ufuk Uras’ın, eğer sosyalizmi, daha üstün olanın, zamanı dolmuş olana karşı zaferi olarak adlandırırsanız, tarihsel sürecin sıradan bir parçasıymış gibi addederseniz (Aydınlanma Çağı zihniyetinin, ideolojilerden bağımsız olarak en iyiyi bulma eğilimi sonucunda) sosyalizmin mağlubiyetini de ön görmeniz gerekir. İşte burası, sosyalizmin kendi algı ve dilini oluşturduğu nokta. Sosyalizm, sosyalistlere göre önceki sistemin açıklarına göre evrilen ve çağ açıp, çağ kapatacak bir sistem değil. Sosyalizm, hem sosyal, hem ekonomik, hem de siyasi anlamda nihai son olabilecek şartları bünyesinde barındıran bir sistem, aydınlanma ve değişim, gelişim kavramlarının reddedilmesinin sebebi tam olarak bu. Sosyalizmin ötesi yok, sosyalizmin gelişmişi yok.

Kavramlar üzerine konuşmak için güzel bir başlangıç yakaladık bu program sayesinde, yavaş yavaş sosyalizmden devam edecek şekilde arkası gelir.

 

—-

Dipnotlar:

[1] Programın tamamının linki –> http://www.youtube.com/watch?v=VbB1vnqecIo [↩]


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: