halleluyeah

Başlangıç » Çalışılmış Pozisyon » Çalışılmış Pozisyon #1 – Objektivizm

Çalışılmış Pozisyon #1 – Objektivizm

aynrandİsim olarak düşünüldüğünde, çok yanıltıcı olabilecek bir kavram objektivizm. Objektif kelimesinden yola çıkanlar, çok yanlış yere gidebilirler. Felsefe terimi olan objeden tamamen ayrılıyoruz burada. Karşımıza kolektivizmi alıyor ve Ayn Rand’ı dinlemeye başlıyoruz.

Objektivizm, tanımlarsak sosyal, ekonomik ve siyasal anlamda bireyciliği kasteden bütün halinde bir kavram. Objektivizm ile toplumsal ahlak yapısını da, kolektif eğilimli[1] ekonomi modellerini de, bir devlet yönetim biçimi olarak sosyalizmi de reddediyoruz. Karşıtlar üzerinden anlamlandırmak kolay, peki bunları reddederken ne diyor objektivizm?

Objektivizm, mantığı, yaratıcılığı ve bir şey üretmenin değerini tepeye koyuyor. Kişinin, toplumdan koparak kendi başına duruşunun soyluluğundan bahsediyor[2]. Sadece ahlak sistemini bireyci-pragmatist bir şekilde kurmuyor, aynı zamanda manevi (??) bir bireyin gelişimi süreci talebinde bulunuyor. Ekonomik anlamda vergi ve çeşitli devlet politikaları ile bireylerin birbirlerine bağlanmasından[3]  rahatsızlık duyuyor.

Objektivizmin doğuşundaki etkenlere bakarsak; Ayn Rand’ın Sovyet Rusya’dan kaçıp Amerika’da hayatını kurması çok büyük bir etken tabii ki. Ayn Rand’ın hayatını, bu sosyal değişimin üzerine kurmasının, bu kadar uç fikirleri ortaya koymasında çok etkili. Diğer yandan objektivizmi karşıtı üzerinden tanımladık ama objektivizmin çıkış dönemine ve bölgesine baktığımızda kolektivizme tepki olarak doğmadı objektivizm. Amerika’daki ahlak bilimcilerin, toplum bilimcilerin ve ekonomistlerin adillik üzerine bir model çizmeye çalıştığı bir dönemde, bir çözüm önerisi olarak yerini aldı objektivizm. Kolektivizmin karşıtı olsa da, kolektivizme karşı bir sınav vermedi hiçbir zaman. Kolektivizm ile tek bağlantısı, kurucusu Ayn Rand’ın kolektivizme duyduğu nefret olabilir.

220px-Robert_nozick

Objektivizm, ekonomik açıdan minimal devletçilerle ve ünlü Wilt Chamberlain’li ekonomik örneğe[4]  uygun gözüküyor. Fakat objektivizm aslında, mental bir akım. Ekonomik sonuçları tabii ki var, ama ekonomik bir model değil. Hatta Ayn Rand’ın çoğunlukla tiplerinde çoğunlukla objektivizmin zihinsel tarafından bahsettiğini, romanlarını kendi fikirlerini yansıtan kişilerden ve karşı tarzdaki kişilerden oluşturduğunu görüyoruz.

Objektivizm kendini tanımlarken dayandığı en temel argümanlardan biri mantık. Fakat burası biraz bulanık. Objektivizm ile kolektivizmi ele alalım. Objektivizm ve kolektivizm gibi sosyal fayda fikirleri, kesinlikle öznel yargılar içeren fikirler. Bu akımları mantık ilkeleri gibi, temel ve öznel yargılardan bağımsız bir kapsamda incelemek mümkün değil. Ayn Rand, objektivizmi için mantığı kanıt olarak gösteriyor, yola çıktığı yargıları incelersek; insanın hayatta varoluşu kesindir, ve kendi yaşamını sürdürebilmek adına bir şeyler yapar diyor. Burada evrim teorisi temelli, “survive” temelli bakış açısını görmek mümkün. Fakat kolektivizm de, aynı sebeplerle kendisini savunabilir. Uzun vadede kolektivist hareketlerin bu yaşam sürdürme amacına daha iyi hizmet edeceğini savunabilir. Bu noktada eldeki yargılardan hangisinin ekonomik ve siyasal açıdan söylediğimiz yargıya hizmet ettiği tartışmasından başka bir şey kalmaz. Yani şunu söylemek istiyorum, ontolojik kanıt[5] gibi kendinden kusurlu bakış açıları hariç, objektivizm üzerine mantıksal kanıtlar çıkartmak pek mümkün değil. Hayatı algılayış biçimimiz buna yardımcı olabilir, ama bunu mantık adını verdiğimiz düzleme indirmemiz mümkün değil.

President_Barack_Obama“Ayn Rand, pek çoğumuzun 17, 18 yaşlarımızda kendimizi kimse tarafından anlaşılmıyor hissettiğimiz zamanlarda sahiplenebildiğimiz şeylerden biri. Tabii sonra yaş aldıkça, sadece kendimizi ön plana koyduğumuz ve başkalarını düşünmediğimiz bir dünya. Bu çok dar bir görüş. Bence bu, Amerika’nın özündeki en iyiyi ortaya çıkartabilen bir şey değil.” demiş Barack Obama Cumhuriyetçiler ile alakalı verdiği bir röportaj sırasında. Dillendirmemiz gereken son nokta burası, objektivizm hakkında bu kadar basit mi düşünmeliyiz? Sadece belirli yaşların hezeyanı ya da Ayn Rand’ın yaşadığı gibi bir psikolojik yara ile anlam kazanacak kadar değersiz bir akım mı objektivizm? Ben bu fikre katılmıyorum, katılmadığım gibi herhangi bir devlet başkanının objektivizm hakkında doğru bir referans olabileceğini de düşünmüyorum. Bir topluluğa hizmet etmeyi amaçlayan birinin, Amerika gibi siyasi kavgaların gırla olduğu bir yerde objektivizmi üstlenmesi, hele siyasi rakibiniz böyle bir özelliği ile eleştirilirken mümkün değil. Bu sebeple karşı fikri Obama’nın fikri olarak açmamak lazım, sadece böyle bir şeyin dillendirildiğini göstermek diyelim bu alıntıya.

Objektivizmin, bana kalırsa ne olursa olsun dokunduğu değerli noktalar var. Kurduğu bencil ve kişisel yaratıcılığı yücelten düşünce sistemi, doğru bulmasanız bile değerini yadırgamayacağınız bir sistem.[6] Somut olarak ortaya koydukları dışında, felsefi olarak ortaya koyduğu bakış açısı da önemli. Her ne kadar çıkışı, kolektivizme karşı olmasa da, bu yönde ortaya koyduğu fikir ve temel prensipler açısından önemli.  Zaten, belirli ön kabullerle, hayatımızdaki belirli referans noktalarıyla fikirlerimizi oluşturduğumuz ve çeşitli tercihler yaptığımız yeni bir hikaye değil. Bu sebeple objektivizmden bağımsız olarak, herhangi bir fikri yaş dönemi ile çeşitli referans durumlar ile eleştirmek, bel altı vurmaktan başka bir şey değil. Tabii ki, Amerikan siyasi hayatını düşündüğümüzde Obama’nın bel altı vurması çok normal. Fakat günlük hayatta bir fikri eleştirirken neden çok dar olduğu ile ilgili açıklamalardan başka argümanlara girmemek, özellikle felsefenin temelindeki akımlardan birinden bahsederken buna dikkat etmek çok önemli. Objektivizm ile başlayan, tartışma kültürü öğütleriyle biten bir yazı oldu. Olduğu kadar.

—-

Dipnotlar:

[1] Özel mülkiyetin geçersiz olduğu, paylaşımcı ve eşitlikçi ekonomi diyebiliriz.[↩]

[2] “Başkası için yaşamayacağıma ve başkasından da kendim için yaşamasını istemeyeceğime varoluş aşkım üzerine and içerim” diyor Ayn Rand’ın Atlas Shrugged’daki karakteri John Galt.[↩]

[3] Bu bağlılık, kapitalizmdeki iletişme hali, paranın dönmesi gibi bir şey değil. Burada kastedilen bağlanma, devletin üstlendiği Robin Hood görevi.[↩]

[4] Robert Nozick temelli bu kavram başka bir yazının konusu olsun.[↩]

[5] Bu da Çalışılmış Pozisyon serisine yazısı yazılabilecek bir kavram[↩]

[6] Hatta Ayn Rand’ın kitaplarından hareketle objektivizm adı altında bir psikolojik hareket var –> http://tr.wikipedia.org/wiki/Objektivizm[↩]


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: